مقاله ی تاریخچه ی فرش ایران

فرش

قدیمترین فرش دستبافت ایرانی در سال ۱۹۴۹ در دومین مرحله کاوشهای باستان شناس روسی، رودنکو در منطقه پازیریک کشف و به نام فرش پازیریک نامیده شد.

 رودنکو در کتابی که به مناسبت این اکتشافات در سال ۱۹۵۳ در روسیه منتشر کرد، درباره فرش مکشوفه توضیحات مفصلی نگاشت و آن را صراحتا کار ایران و قدیمی ترین فرش ایرانی در دنیا بیان نمود. او نوشت: “بدون اینکه بتوانیم به طور حتم بگوییم این فرش کار کدامیک از سرزمین های ماد-پارت(خراسان قدیم) یا پارس است، تاریخ فرش مذکور و پارچه هایی که در پازیریک کشف شد قرن پنجم و یا اوایل قرن چهارم پیش از میلاد تشخیص داده می شود.” سپس او اضافه می کند: “تاریخ این قالی از روی شکل اسب سواران معلوم می شود. طرز نشان دادن اسبهای جنگی که به جای زین قالی بر پشت آنها گسترانده اند و پارچه روی سینه اسب از مشخصات آشوریها می باشد اما در روی فرش پازیریک ریزه کاریهای مختلف و طرز گره زدن دم اسبها ، در نقوش برجسته تخت جمشید نیز دیده می شود.”
در زمان تسلط مغولها (قرن سیزدهم و چهاردهم میلادی) قالی بافی به سطح بسیار رفیعی از زیبایی وتکنیک رسید. شکوفایی این صنعت شاید با حکومت غازان خان (۱۳۰۷-۱۲۹۵ میلادی) مصادف بود.

 اما اوج قالی کلاسیک ایرانی را که از آن با رنسانس قالی ایران یاد می شود زمان سلاطین صفوی (۱۷۲۲-۱۴۹۹ میلادی) به ویژه زمان حاکمیت شاه طهماسب اول (۱۵۸۷-۱۵۲۴ میلادی) و شاه عباس کبیر(۱۶۲۹-۱۵۸۷ میلادی) ثبت کرده اند. از این دوران حدود ۳۰۰۰ تخته فرش به یادگار مانده که درموزه های بزرگ دنیا و یا در مجموعه های شخصی نگهداری می شوند.

 در این دوران در کنار قصرهای پادشاهان کارگاههای قالی بافی بناشد و مراکز گوناگون که قبلا در تبریز ، اصفهان ، کاشان ، مشهد ، کرمان ، جوشقان ، یزد ، استرآباد ، هرات و ایالات شمالی نظیر شیروان ، قره باغ و گیلان وجود داشتند توسعه و رونق بیشتری گرفتند.

 در همان زمان ، نقاشان و نگارگران بلندپایه طرحهای خلاصه شده و ترکیبی ترنج در وسط قالی و لچکها را در آن وارد کردند. یعنی همان طرحی که قبلا به زیباترین وضعی در قرن پانزدهم روی جلد کتابهای ارزشمند به کار می رفت.
با اشغال کشور بوسیله افغانها (۱۷۲۲-۱۷۲۱ میلادی) این صنعت و هنر رو به انحطاط گذاشت.

 در قرن نوزدهم قالیهای ایرانی ، بویژه فرشهای نفیس ناحیه تبریز به اروپا راه یافتند. از سوی کشورهای اروپایی نمایندگانی به تمام کشورهای مشرق زمین گسیل شدند و با رقابت بسیار فشرده کلیه فرشهای کهنه و عتیقه را گردآوری کرده به قسطنطنیه که هنوز هم مهمترین بازار قالی مشرق زمین بود فرستادند.
با به پایان رسیدن منابع فرشهای کهنه ، شرکتهای انگلیسی (زیگلر ۱۸۸۳ م) آمریکایی و آلمانی به طور نامحدود اقدام به تاسیس کارگاههایی در تبریز ، سلطان آباد(اراک) ، کرمان کردند. این روال تا جنگ جهانی اول که تولید قالی به طور قابل توجهی افزایش یافته بود ادامه داشت.

 اولین فرش به احتمال زیاد بوسیله افراد چادر نشین برای فرش کردن کف خاکی چادرشان بافته شده بود. ولی امکان اینکه فرش بوسیله مصریها، یا چینیها و یا حتی بوسیله افراد دیگر اختراع شده باشد است. و حتی امکان اینکه تمام این مردم فرش را خودشان اختراع کرده باشند بدون اینکه با هم ارتباط و یا تماسی داشته باشند است.

ما مطمعاً هستیم که فرش بافی به بالاترین حد خود در پنج قرن قبل از میلاد رسیده بود. این بوسیله باستان شناسان روسی رودنکو و گریازنوف در سال ۱۹۴۹ در دره پازیریک، تقریباً ۵۰۰۰ فوتی کوههای التایی کشف شده و به نام فرش “گره دار” معروف است.

فرش پازیریک نمونه کمیاب و زیبایی است که با تکنیک بالا بافته شده است، فرش پازیریک که ۲۴۰۰ یا ۲۵۰۰ سال از عمر آن میگذرد در مقبره یخ زده رئیس سیتها در مغولستان که بصورت بسیار خوب نگهداری شده بود پیدا شد.

در گذر تاریخ ایران صنعت و پیشه فرشبافی بصورت یک هنر و مهارت خاص درآمده است.

موقعی که کوروش کبیر در سال ۵۳۹ قبل از میلاد کشور بابل را فتح کرد، صنعت و هنر فرش را به کشور خود معرفی کرد. گفته شده است که در آرامگاه کوروش که در پرسپولیس بخاک سپرده شده است، با گرانبهاترین فرشها پوشیده بود.

۱۰ ویژگی یک فرش ماشینی خوب

فرش

پوشش مناسب برای کف خانه‌ها یکی از اصلی‌ترین نکاتی است که باید رعایت شود. با انتخاب یک کف‌پوش مناسب، آرامش و راحتی از پا به کل بدن انتقال پیدا می‌کند. اگر از آن دسته افرادی هستید که خانه را مکانی برای استراحت و آرامش خود برمی‌گزینید، بهتراست در مورد نوع کف‌پوش در خانه مقداری وسواس به خرج دهید تا فضایی کاملا ایده‌آل و آرامش‌بخش برای شما در فضای خانه فراهم شود. فکر کردن راجع به سبک زندگی‌تان و همین‌طور در مورد عادت‌های روزمره‌تان می‌تواند شما را به یک انتخاب مناسب در مورد فرش با طول عمری بالا سوق دهد.

در این مقاله به چند نکته می‌پردازیم تا انتخاب شما آگاهانه‌تر صورت گیرد:
قدم اول: برای انتخاب فرشی مناسب و ایده‌آل اولین قدم این است که شیوه استفاده از اتاق و نوع کاربرد آن‌را در نظر داشته‌باشید. برای مثال، فرشی که در یک اتاق پذیرایی پر رفت و آمد و یا در یک اتاق ناهارخوری شلوغ انداخته می‌شود حتما باید قابلیت پا خور بودن را داشته باشد و برای استفاده‌های طولانی مدت و مقاوم بودن در برابر گرد و غبار انتخاب شود ولی برای فضایی مانند اتاق خواب که مکانی برای استراحت است و همچنان پر رفت و آمد هم نیست می‌توانید فرشی با جنسی لطیف و از طیف رنگ‌های روشن استفاده کنید. با استفاده از این نوع فرش فضای اتاق همچنان ملایم‌تر و لطیف‌تر نمایان می‌شود.
قدم دوم: در دومین قدم بهتر است به سبک زندگی‌تان توجه خاصی داشته‌باشید، اگر کودکی دارید و یا از حیوانات خانگی نگهداری می‌کنید و یا اینکه اعضای خانواده‌تان ورزشکار هستند بهتر است از طرح‌ها و نقش‌هایی استفاده کنید که شلوغ و تیره هستند و کثیفی را نمایان نمی‌کنند. باید توجه داشته باشید که این سبک زندگی شما با افرادی که تنها زندگی می‌کنند بسیار متفاوت است ولی اگر از آن دسته افرادی هستید که خانواده کم جمعیت دارید و عادت به رفت و آمد و شلوغی ندارید بهتر است از فرشی که دارای نقوش کم و به رنگ روشن است، استفاده کنید.
قدم سوم: توجه داشته باشید که فرش‌های تک رنگ تیره، مانند آبی نفتی، مشکی یا قهوه‌ای مایل به شکلاتی به سادگی لکه‌های روشن و یا دوده‌ها را نمایان می‌کنند و فرش‌هایی که دارای رنگ‌های بسیار روشن هستند، مانند سفید و یا کرم گرد وغبار و جای پا را نشان می‌دهند. اگر فرشی را برای محوطه بیرونی خانه می‌خواهید، بهتر است محیط خارج خانه و میزان آلودگی را در نظر بگیرید تا فرش جلوی در کثیف نمایان نشود. محیط داخلی خانه را هم بررسی کنید تا ببینید که بیشتر چه نوع کثیفی شامل آن می‌شود و سپس رنگ فرش را انتخاب کنید.
قدم چهارم: اگر فضای کوچکی در خانه دارید و می‌خواهید بزرگ‌تر نمایان شود، بهتر است از فرش‌هایی که دارای رنگ‌های روشن هستند، استفاده کنید. به طور معمول این نوع از فرش‌ها فضا را بزرگ‌تر جلوه می‌دهند. اگر فضای خانه‌تان بسیار بزرگ و کم اثاثیه جلوه می‌کند، بهتر است از فرش‌هایی استفاده کنید که دارای رنگ‌های تیره هستند، این نوع فرش‌ها فضایی دنج، گرم و صمیمی به وجود می‌آورند.

قدم پنجم: آن دسته از فرش‌هایی که دارای چند رنگ مختلف هستند و یا طرح‌هایی تو در تو دارند، ذرات کوچک، غبار و خاک را کمتر از دیگر فرش‌ها نشان می‌دهند. اگر خانه‌ای دارید که در معرض گرد و غبار و دوده قرار دارد، بهتراست یکی از همین انواع فرش‌ها را انتخاب کنید.
قدم ششم: به شیوه استفاده و نوع کاربرد فرش‌ها بسیار توجه داشته ‌باشید. به یاد داشته ‌باشید آن دسته از فرش‌ها که در بافت‌شان نایلون به کار رفته است و به اصطلاح فرش‌های نایلونی نامیده می‌شوند، بسیار با دوام و در برابر تغییر شکل بسیار مقاوم هستند و به نسبت دیگر فرش‌ها قیمت ارزان‌تری هم دارند. تنها ایرادی که این دسته از فرش‌ها دارند این است که گرد و خاک را به سادگی به اطراف منتقل می‌کنند.
قدم هفتم: به یاد داشته باشید، فرش‌هایی که در بافت‌شان اولفین به کار رفته است، در برابر رطوبت مقاوم هستند و به سادگی تمیز می‌شوند اما به مرور زمان حالت اصلی‌شان را از دست می‌دهند و به اصطلاح کش می‌آیند.
قدم هشتم: فرش‌های پشمی دارای ماندگاری زیادی هستند و در برابر عوامل محیطی مقاومت بالایی دارند اما گرد و خاک به سختی از آنها جدا می‌شود.
قدم نهم: فرش‌های اکریلیک و پولی استر ممکن است خرده‌هایشان از آنها جدا شود.
قدم دهم: به یاد داشته باشید که اگر از فرش استفاده نمی‌کنید، آن را در حالت لوله شده نگهداری کنید نه در حالتی که پهن باشد، در این صورت فرش دست نخورده و نو باقی می‌ماند.
مراقبت از فرش

نحوه مراقبت و نگهداری

۱٫ از قراردادن فرش در مکانهای مرطوب خودداری نمایید. زیرا رطوبت در دراز مدت سبب پوسیدگی فرش شما میگردد.
۲٫ از قرار دادن فرش در زیر نور مستقیم آفتاب خودداری نمایید.
۳٫ از قراردادن فرش در نزدیکی منابع حرارتی و آتش زا بپرهیزید.
۴٫ حتی المقدور در زمان جابجاکردن فرش آنرا رول کرده و سپس اقدام به جابجایی نمایید.
۵٫ اسباب و اثاثیه سنگین نظیر مبل ، میز و … را در دوره های زمانی متفاوت تغییر مکان دهید تا از ایجاد فشردگی موضعی در سطح فرش جلوگیری گردد.
۶٫ فرشها همیشه در معرض لگد مال شدن ، کثیف شدن و … قرار می گیرند. لذا حداقل هفته ای یکبار بوسیله جارو برقی سطح فرش را تمییز نمایید.
۷٫ در صورت ایجاد لکه بر روی سطح فرش سریعا نسبت به رفع آن مطابق دستورالعمل زیر اقدام نمایید.

روشهای لکه زدایی فرش ماشینی:
۱٫ هر کدام از لکه ها را که قابل برداشتن است، بوسیله قاشق بردارید.
۲٫ محلولی از سرکه سفید، شامپوی فرش و آب ولرم را تهیه کرده و در محل لکه بریزید.
۳٫ پارچه سفید و تمیزی که به تینر یا الکل سفید آغشته شده است بر روی محل لکه قرار داده و مالش دهید.
۴٫ محلولی از شامپوی فرش و آب ولرم تهیه نمایید.
۵٫ پارچه سفید و تمیزی که آغشته به محلول شامپوی فرش و آب ولرم می باشد بر روی محل لکه قرار دهید.
۶٫ محل لکه را طوری مالش دهید که مواد لکه زا بطور کامل در محلول حل شوند.
۷٫ با یک پارچه سفید و خشک محل لکه را بطور کامل مالش دهید تا اثرات لکه و آب حاوی آن بخوبی پاک شده و جمع گردد

فرش ماشینی تبریز

فرش دستبافت

تاریخچه فرش ماشینی

تاریخچه پیدایش فرش ماشینی در کشورمان نشان می‎دهد که این محصول در ایران عمری تقریباً ۴۰ ساله دارد. در ابتدای دهه ۵۰ اولین فرش ماشینی تولید داخل در کارخانجات مخمل و ابریشم کاشان توسط ماشین‎های مخمل بافی ژاکارد و با الیاف مصنوعی براق و پرز نسبتاً کوتاه و وزن سبک، بافته و روانه بازار گردید. همزمان با آن عده‎ای از تجار، فرش‎هایی با همین مشخصات و تا حدی مرغوب‎تر از کشور بلژیک وارد بازار ایران نمودند و سلیقه ایرانی را با پدیده فرش ماشینی آشنا کردند. با مشاهده استقبال نسبتاً مطلوبی که مردم از فرش ماشینی به عمل آوردند صاحبان گروه صنعتی بهشهر (خاندان لاجوردی) که از کارخانه‎داران و سرمایه‎گذاران خوشنام کشور بودند، اقدام به تاسیس شرکت بزرگی به نام شرکت صنایع کاشان (فرش راوند) نمودند که فعالیت آن در زمینه تولیدات مواد مرتبط با فرش و همچنین خود فرش ماشینی بود و اولین محصول آن در سال۱۳۵۳به بازار عرضه شد. این محصول با نمونه‎های قبلی کاملاً متفاوت و شباهت‎های زیادی به فرش دستباف داشت که به خصوص نوع پشمی آن فوق‎العاده مورد اقبال عمومی قرار گرفت. متعاقب آن شرکت‎های دیگری از جمله شرکت شهباف که بعدها به فرش گیلان تغییر نام داد و همچنین شرکت‎های فرش پارس و مولن روژ (نقش ایران) و فرش اکباتان تاسیس و به رقابت پرداختند. این امر تا اواخر سال ۵۷ به طور معمول ادامه داشت و شرکت‎های بزرگ تولیدکننده فرش با هم در حال رقابت بودند. پس از مصادره اموال و کارخانجات تعدادی از سرمایه‎داران ایرانی در سال ۵۸ از جمله شرکتهای ملی (مصادره شده)، کارخانجات فرش ماشینی موجود نیز چون صدها واحد تولیدی دیگر زیر پوشش مدیریتی سازمان‌های دولتی مثل سازمان صنایع ملی ایران، بنیاد مستضعفان و جانبازان و … درآمد و مدیران دولتی اکثراً کم تجربه و بیگانه با مسائل صنعت، به مدیریت این کارخانجات بزرگ و با ارزش منصوب شدند و از آن پس منحنی حیات این کارخانجات به سراشیبی افتاده و رو به افول نمود. در سال ۵۷ تعدادی از متخصصان صنعت نساجی و دست‎اندرکاران صنعت فرش ماشینی و همچنین پاره‎ای از کارخانه‎داران که تا آن زمان در رشته‎های دیگر نساجی فعال بودند به فکر ایجاد واحدهای جدید فرش ماشینی افتادند و کارخانجاتی از قبیل قالی سلیمان، فرش مشهد، فرش شیراز (دناژ)، فرش مازندران، فرش باستان و ستاره کویر و تعدادی دیگر در گوشه و کنار کشور و با ماشین‎های مربوط به آن زمان مثل وندویل ALD61 و AL1 و TEXTIMA شروع به کار نمودند و از همین جا سیر تحول فرش ماشینی در بخش خصوصی و توقف یکی پس از دیگری کارخانجات بزرگ موجود تحت پوشش دستگاه‎های دولتی آغاز شد. با انتقال تدریجی متخصصان شاغل در کارخانه‎های بزرگ به کارخانه‎های نوپا رقابت جدیدی در زمینه تولید فرش ماشینی در میان واحدهای بخش خصوصی در گرفت، ولی تحول اساسی در صنعت فرش ماشینی در کشور از سال ۶۵ شروع شد که این سیر تحول موجب ایجاد بیش از ۱۶۰۰ واحد کوچک و بزرگ تولیدکننده فرش گردید که در حال حاضر مشغول رقابتند.تاریخچه فرش ماشینی

تاریخچه پیدایش فرش ماشینی در کشورمان نشان می‎دهد که این محصول در ایران عمری تقریباً ۴۰ ساله دارد. در ابتدای دهه ۵۰ اولین فرش ماشینی تولید داخل در کارخانجات مخمل و ابریشم کاشان توسط ماشین‎های مخمل بافی ژاکارد و با الیاف مصنوعی براق و پرز نسبتاً کوتاه و وزن سبک، بافته و روانه بازار گردید. همزمان با آن عده‎ای از تجار، فرش‎هایی با همین مشخصات و تا حدی مرغوب‎تر از کشور بلژیک وارد بازار ایران نمودند و سلیقه ایرانی را با پدیده فرش ماشینی آشنا کردند. با مشاهده استقبال نسبتاً مطلوبی که مردم از فرش ماشینی به عمل آوردند صاحبان گروه صنعتی بهشهر (خاندان لاجوردی) که از کارخانه‎داران و سرمایه‎گذاران خوشنام کشور بودند، اقدام به تاسیس شرکت بزرگی به نام شرکت صنایع کاشان (فرش راوند) نمودند که فعالیت آن در زمینه تولیدات مواد مرتبط با فرش و همچنین خود فرش ماشینی بود و اولین محصول آن در سال۱۳۵۳به بازار عرضه شد. این محصول با نمونه‎های قبلی کاملاً متفاوت و شباهت‎های زیادی به فرش دستباف داشت که به خصوص نوع پشمی آن فوق‎العاده مورد اقبال عمومی قرار گرفت. متعاقب آن شرکت‎های دیگری از جمله شرکت شهباف که بعدها به فرش گیلان تغییر نام داد و همچنین شرکت‎های فرش پارس و مولن روژ (نقش ایران) و فرش اکباتان تاسیس و به رقابت پرداختند. این امر تا اواخر سال ۵۷ به طور معمول ادامه داشت و شرکت‎های بزرگ تولیدکننده فرش با هم در حال رقابت بودند. پس از مصادره اموال و کارخانجات تعدادی از سرمایه‎داران ایرانی در سال ۵۸ از جمله شرکتهای ملی (مصادره شده)، کارخانجات فرش ماشینی موجود نیز چون صدها واحد تولیدی دیگر زیر پوشش مدیریتی سازمان‌های دولتی مثل سازمان صنایع ملی ایران، بنیاد مستضعفان و جانبازان و … درآمد و مدیران دولتی اکثراً کم تجربه و بیگانه با مسائل صنعت، به مدیریت این کارخانجات بزرگ و با ارزش منصوب شدند و از آن پس منحنی حیات این کارخانجات به سراشیبی افتاده و رو به افول نمود. در سال ۵۷ تعدادی از متخصصان صنعت نساجی و دست‎اندرکاران صنعت فرش ماشینی و همچنین پاره‎ای از کارخانه‎داران که تا آن زمان در رشته‎های دیگر نساجی فعال بودند به فکر ایجاد واحدهای جدید فرش ماشینی افتادند و کارخانجاتی از قبیل قالی سلیمان، فرش مشهد، فرش شیراز (دناژ)، فرش مازندران، فرش باستان و ستاره کویر و تعدادی دیگر در گوشه و کنار کشور و با ماشین‎های مربوط به آن زمان مثل وندویل ALD61 و AL1 و TEXTIMA شروع به کار نمودند و از همین جا سیر تحول فرش ماشینی در بخش خصوصی و توقف یکی پس از دیگری کارخانجات بزرگ موجود تحت پوشش دستگاه‎های دولتی آغاز شد. با انتقال تدریجی متخصصان شاغل در کارخانه‎های بزرگ به کارخانه‎های نوپا رقابت جدیدی در زمینه تولید فرش ماشینی در میان واحدهای بخش خصوصی در گرفت، ولی تحول اساسی در صنعت فرش ماشینی در کشور از سال ۶۵ شروع شد که این سیر تحول موجب ایجاد بیش از ۱۶۰۰ واحد کوچک و بزرگ تولیدکننده فرش گردید که در حال حاضر مشغول رقابتند.تاریخچه فرش ماشینی